De roots van Shiatsu

Ampuku abdominale acupressuur


“Elk levend wezen dat zich in de kosmos bevindt, wordt bezield door de onophoudelijke stroom van Ki of levenskracht. Hierdoor kan zelfs een kleine mate van stagnatie ziekte veroorzaken of, in het geval van een blokkade, de dood veroorzaken.” De Ampuku Zukai.



Mijn persoonlijke reis met Ampuku begon toen ik mijn eerste Shiatsu-opleiding volgde. Er was één techniek op de Hara in de eerste Shiatsu kata die in het bijzonder mijn aandacht trok. Later leerde ik meer over de Hara, zijn belang voor ons algemeen welzijn, en de betekenis ervan in de Japanse klassieke kunsten. Ik kreeg ook te horen dat er beoefenaars zijn in Japan die uitsluitend de Hara behandelen en dat deze behandeling Ampuku wordt genoemd. Tijdens mijn eerste Shiatsu-opleiding besteedde ik veel tijd aan het leren van de Hara-diagnose, maar tot mijn grote verbazing werd er weinig tijd besteed aan het daadwerkelijk direct behandelen van de Hara.


Toen ik een gecertificeerde Shiatsu-beoefenaar werd met een drukke praktijk deed ik mijn best om mijn patiënten te helpen. Tegelijkertijd worstelde ik nog steeds om de Hara-diagnose te begrijpen die ik had geleerd. Er was ook iets dat me nog meer frustreerde. Op een bepaalde manier wist ik dat ik een aantal essentiële technieken miste om effectiever met Shiatsu te werken. Ergens in de tijd bestonden die technieken, maar ik had nog niemand gevonden die ze mij kon aanleren. Ik moest uitzoeken waar ik meer kon te weten komen over die belangrijke technieken.


Hoewel ik in het 'Zen Shiatsu'-boek van Shizuto Masunaga verschillende referenties vond waarin de auteur het belang van Ampuku in de Shiatsu-beoefening benadrukte. Werd hier terug vooral de nadruk gelegd op de Hara-diagnose, maar er werd niet veel dieper ingegaan op de feitelijke Ampuku-technieken. Wat ik bij het lezen van Masunaga's boek en uit mijn opleiding heb onthouden, was dat die Ampuku-technieken erg belangrijk waren voor de Shiatsu-beoefening, maar dat ze als "heel geavanceerd en moeilijk aan te leren" worden beschouwd. Masunaga schreef: “Ampuku is een heel belangrijk onderdeel van Shiatsu en kan enorm bijdragen aan het helpen van ernstig zieken en die patiënten die kalme maar indringende manipulatie nodig hebben. Ampuku-therapie zorgt er niet alleen voor dat de patiënt rustig blijft, het herstelt ook het interne functioneren van de patiënt”. Het lezen hiervan prikkelde mijn fantasie en nieuwsgierigheid en ik wilde meer te weten komen.


In 1995 bezocht ik Thailand op weg naar een intensieve cursus van 3 maanden in Australië. In Thailand bezocht ik de pas geopende Tao Garden van de Taoïstische Meester Mantak Chia en kreeg zijn toen net verschenen boek over Chi Nei Tsang in handen. Ik had eindelijk meer informatie gevonden over de directe behandeling van de buik. Tijdens mijn verblijf in Australië verslond ik dat boek en besloot ik dat ik op de terugweg naar Europa vanuit Australië terug naar Thailand moest reizen om te kijken of ik daar meer kon leren. Bij mijn terugkeer in Chiang Mai ging ik op zoek naar beoefenaars die me meer konden leren. Ik ben uiteindelijk 6 maanden gebleven om alle wijsheid te absorberen die ik kon van de zeer bekwame beoefenaars die ik daar ontmoette voor wie het lichaam en vooral de buik geen geheimen hadden.


Toen ik terugkeerde naar Europa, verhuisde ik naar Zweden en opende ik een Shiatsu-praktijk in Stockholm. Door mijn nieuw verworven Chi Nei Tsang-technieken toe te passen, kon ik meer tijd besteden aan het vrijmaken en versterken van het abdomen van mijn patiënten wat resulteerde in betere en meer duurzame resultaten. Een ander belangrijk voordeel door meer tijd besteden aan het behandelen van de buik, merkte ik, was dat de Hara-diagnose voor mij logischer begon te worden. Eindelijk werd het gemakkelijker om de Kyo en Jitsu in de buik van mijn patiënten te lezen!


Onder begeleiding van Dirk Oellibrandt, die een van mijn Shiatsu-leraren was geweest in België en die regelmatig Scandinavië bezocht om Shin Tai en Shiatsu-les te geven, zette ik mijn studie verder. Later werd ik directeur van zijn bodywork-school in Zweden. Dirk was ook een zeer ervaren Chi Nei Tsang-leraar en dankzij zijn vele connecties kon ik leraren als Mantak Chia, Henny Eleonora, de osteopaat en fasciatherapeut Frans Deprez, Hilde Verhulst en Helga Wohlmutter uitnodigen naar Zweden. De Belgische osteopaat Helga Wohlmutter kwam en gaf een buitengewone Chi Nei Tsang-opleiding in onze school. Het subtiele en diepgaande werk van Helga heeft me enorm geïnspireerd en heeft me geholpen om op een heel andere manier naar de buikbehandeling te kijken. Het zorgde ervoor dat ik de wereld van viscerale osteopathie en het werk van de Franse osteopaat Jean-Pierre Barral en de vele getalenteerde docenten van het Barral Institute begon te verkennen.

Hoewel ik had ontdekt hoe ik mijn patiënten effectiever kon helpen en verschillende benaderingen en alternatieve vormen had geleerd om de buik te zien en te behandelen, wilde ik toch de Ampuku-technieken uit de Shiatsu-traditie leren. Op de Iokai Shiatsu School in Tokyo vernam ik dat Masunaga meer boeken had gepubliceerd. Sommige waren niet beschikbaar in het Engels. Waaronder zijn magnus opus "Keiraku to Shiatsu" met meerdere langere verwijzingen naar de "Ampuku Zukai". Dit was een bevestiging dat ik op de goede weg was. In de "Keiraku to Shiatsu" verwijst Masunaga uitvoerig naar de "Ampuku Zukai" uit 1827 als de klassieker van wat later de basis van Shiatsu zou vormen. Masunaga identificeerde zich sterk met de auteur van deze klassieker die in de late Edo-periode, zoals Masunaga in de jaren zestig, de diepere waarden wilde herstellen, en in zijn ogen de ware betekenis van Shiatsu en diagnose die geworteld is in de Oost-Aziatische geneeskundetraditie. Masunaga ging zo ver in zijn bewondering voor de Ampuku Zukai dat hij de in de Meiji-periode volledig hertekende en in 1887 in een meer toegankelijke taal geschreven tweede editie van de Ampuku Zukai opnieuw uitgaf en er een inleiding aan toevoegde.


Toen ik eindelijk een exemplaar van de eerste editie van de Ampuku Zukai uit 1827 in handen kreeg en beoefenaars had gevonden die de technieken in dit late Edo-boek konden demonstreren, kon ik eindelijk meer Ampuku gaan leren. Na een paar jaar vond ik ook de academici die me konden helpen om de oude stijl waarin het was geschreven en zijn subtiliteiten te begrijpen, en begon het lange proces van vertalen en proberen deze oude en belangrijke tekst te verstaan. Ik ben blij te kunnen zeggen dat ik in november 2020 in staat was met de onschatbare hulp van mijn vrouw Hiroko om de eerste volledige vertaling van de Ampuku Zukai in de Engelse taal beschikbaar te stellen en nu in november 2021 eindelijk ook de nederlandse versie beshikbaar is. In dit boek vindt de lezer de afbeeldingen uit de originele eerste druk van Ota Shinsai. Inbegrepen in het boek zijn ook de vertalingen van de hoofdstukken over Fukushin en Ampuku uit de Anma Tebiki; een andere belangrijke klassieker in de geschiedenis van manuele therapie in Japan.


Nu wil ik een paar dingen met u, de lezer, delen die ik heb geleerd tijdens mijn Ampuku-reis:


- Ampuku omvat het hele lichaam: In tegenstelling tot wat mij was verteld, ontdekte ik tot mijn verbazing dat hoewel er een speciale nadruk ligt op het buikwerk, Ampuku het hele lichaam behandelt. Dit wordt duidelijk bij het lezen van de Ampuku Zukai. Wat er in deze klassieker staat – voor het hoofdstuk over het echte abdominale werk- is een uitleg over de 3 groepen technieken die over het hele lichaam worden gebruikt, samen met illustraties van beoefenaars die de gewrichten in de armen, de benen en de voeten behandelen. Daarna volgen de verschillende hoofdstukken die de Kata's of protocollen beschrijven over hoe het hele lichaam in buik-, rug- en zijlig moet worden behandeld voor het boek verder gaat met de technieken in de buik.

Wat ook belangrijk is om te benadrukken is dat die technieken gekoppeld zijn aan en even belangrijk worden gezien als het eigenlijke abdominale werk. Als de beoefenaar eenmaal ervaren is, hoeft hij of zij de volgorde die in het boek wordt aangereikt niet meer te volgen.

De auteur vertelt ons ook hoe we in de buik moeten werken en over de plaatsen in de buik waar er een tekort of teveel aan ki-energie kan zijn en het behandelen van de overeenkomstige gebieden op de rug. Dit samen met wat ik heb geleerd van de beoefenaars met wie ik studeerde, bewees voor mij dat Ampuku echt een holistische behandeling is waarbij het hele lichaam betrokken is.


- Er zijn 13 Ampuku-technieken in de kern van de Ampuku Zukai. In het hoofdstuk over het hara/abdominale werk krijgt elk van de 13 technieken een eigen illustratie en aparte uitleg. Wat interessant is om op te merken is dat de eerste twee technieken, Bunpai en Bunroku, technieken zijn om de borst te bevrijden. Ze kunnen respectievelijk worden vertaald als "Verruim en segmenteer de borstkas" en "Verdeel en en verruim de linker- en rechterkant van de ribbenkast". Het doel van de behandeling is om spanningen in de ribbenkast los te maken en daardoor het middenrif te helpen losmaken voordat wij als beoefenaars de Hara gemakkelijker kunnen behandelen. Op deze manier wordt de doeltreffendheid van de technieken op de buik groter. Ook hier blijkt duidelijk dat Ampuku een behandeling is voor het hele lichaam en niet alleen voor de buik.


- Er zijn twee Ampuku klassiekers: Hoewel ik me voornamelijk op de Ampuku Zukai had gericht, werd ik me ervan bewust dat er in dezelfde late Edo-periode nog een boek was geschreven over lichaamswerk (meer specifiek over Anma) . Het heeft even geduurd voordat ik deze klassieker, geschreven door Fuijibayashi Ryohaku, getiteld de 'Anma Tebiki' of ‘Een geïllustreerde handleiding over de kunst van Anma', heb bekeken. Toen ik de Anma Tebiki las, werd ik me ervan bewust dat er Ampuku-technieken in stonden! Opeens had ik niet één maar twee bronnen die ik verder moest onderzoeken.


De kern van de Anma Tebiki bestaat uit 17 Ampuku-technieken die erg lijken op de technieken die in de Ampuku Zukai beschreven staan. Sommige van deze technieken hebben ook dezelfde naam. Alhoewel het echter niet noodzakelijk over dezelfde technieken gaat. Samen met enkele andere beschrijvingen in de Anma Tebiki helpen ze ons de technieken in Ampuku Zukai beter te begrijpen of bieden ze ons een ander perspectief aan.

Het hoofdstuk uit de Anma Tebiki over de Ampuku-technieken wordt voorafgegaan door een geïllustreerd hoofdstuk over Fukushin. Het hoofdstuk over Fukushin of Hara-diagnose stelt dat de beoefenaar "na het leren van Doin/Helende-massage de technieken van Ampuku moet leren" en dat "zelfs als zijn Doin-techniek uitstekend is er geen gewenst resultaat kan worden verwacht zonder kennis van de ziekten die voorkomen in de buik". In de inleiding van het hoofdstuk over Ampuku schrijft Fujjibayashi Ryohaku: "Zodra de beoefenaar de ziekten in de buik heeft begrepen door de vorige illustraties te bestuderen, die tonen hoe Fukushin moet worden uitgevoerd, moet hij Ampuku gebruiken om die ziekten te genezen." Er is ook een ernstige waarschuwing: "Als de beoefenaar niet bekwaam genoeg is, zal het eerder de organen beschadigen dan genezen. Ampuku mag alleen worden toegepast na een uitgebreide, ongehaaste en grondige training.” Deze waarschuwing is nog steeds geldig! Ampuku kan niet alleen uit boeken worden geleerd.


- Tegen het midden van de 19e eeuw bereikte de Ampuku Zukai Londen! Ik wil graag om af te sluiten dit verhaal delen omdat veel mensen uit onze Shiatsu gemeenschap het waarschijnlijk niet kennen. Het is overgenomen uit de inleiding van de tweede editie van de Ampuku Zukai uit 1887:


Er was eens een man uit Amerika die in Yokohama verbleef. Hij huurde een doin-ampukushi in en ging met de massage-therapeut terug naar zijn land. Thuis liet de Amerikaan zijn ampuku-beoefenaar behandelingen geven aan andere Amerikanen. Zij waren helemaal onder de indruk van zijn technieken. Sindsdien zijn medische professionals in Amerika en Europa fel geïnteresseerd in de Japanse manier van masseren.Totsuka Kankai, een Japanse chirurg-generaal in het St. Thomas Hospital in Londen, vroeg in een brief aan Kumaya Kan, een marine chirurg die in Japan woont, om boeken of publicaties over Japanse chiropractie en massagetechnieken. Dhr. Kumaya zocht ze in heel Japan, maar ontdekte dat het onmogelijk was om er veel te vinden, omdat er maar weinig schriftelijke documenten over die behandelingen waren. Het was jammer dat ze niet genoeg geschreven materiaal hadden over die behandelingen die deel uitmaken van de traditionele geneeskunde en ook een fundamentele kennis zijn voor artsen in Japan.

Op een zeker dag kreeg meneer Kumaya toevallig de kans om Saito Yoshizo, een beoefenaar, te bezoeken en vertelde hem over de gebeurtenis. Toen hij het verhaal hoorde was meneer Saito buitengewoon teleurgesteld en zei: “Het is jammer dat er maar weinig boeken beschikbaar zijn. Misschien gaat de behandeling verdwijnen. En toch voel ik me vereerd om te horen dat onze vaardigheden in het buitenland worden gewaardeerd.” Na het gesprek gaf hij meneer Kumaya een boek genaamd Ampuku Zukai dat hij voor zichzelf had gehouden. De heer Kumaya heeft deze handleiding vervolgens onmiddellijk naar Londen gestuurd.


Er is nog veel meer te vertellen, veel mensen en nog veel meer boeken die ik had moeten vernoemen, maar ik hoop dat deze korte introductie in de wereld van Ampuku de interesse van de lezer heeft opgewekt om meer te weten te komen over Ampuku en de wortels van Shiatsu.


Persoonlijk heeft mijn betrokkenheid met de klassiekers van Shiatsu mij meer vertrouwen gegeven in de diepgang en werkzaamheid van onze manuele geneeskunde. Hartelijk dank voor uw aandacht.



Philippe Vandenabeele is een senior Shiatsu-beoefenaar gevestigd in Fukuoka, Japan en directeur van het Shinzui Bodywork International Institute in Fukuoka en België.

Voor de mensen die meer willen weten over Ampuku is Philippe's boek 'Ampuku Abdominale Acupressuur: Japans lichaamswerk, de klassiekers’ verkrijgbaar via Amazon of via mail te bestellen bij peteralbrecht@live.be.

Philippe biedt ook online Ampuku-cursussen aan en bezoekt hij regelmatig Europa en de Shinzui Shiatsu School in België www.shinzui-shiatsu.be om les te geven. Hij biedt ook intensieve cursussen en privélessen aan voor kleine groepen in zijn school in Fukuoka. Check zijn website voor de laatste informatie: www.shinzui-bodywork.com

134 weergaven0 opmerkingen

Recente blogposts

Alles weergeven